Inleiding

De laatste jaren is er een ingrijpende mentaliteitswijziging geweest bij de hulpverlening aan personen met een handicap. Cliënten willen meer greep krijgen op hun leven en willen meer autonomie, keuzevrijheid en zelfbeschikking.

Daarnaast ligt de hulp- en dienstverlening aan personen met een handicap onder vuur. De organisatie van het zorgaanbod wordt ervaren als weinig flexibel, versnipperd, onoverzichtelijk en complex. Er wordt te weinig tegemoet gekomen aan de vragen van de cliënt. Vanuit dit gegeven wordt er meer en meer gestreefd naar vraaggestuurde ondersteuning.

Trajectbegeleiding komt tegemoet aan beide tendensen.

De dienst trajectbegeleiding van Ludentia is een onafhankelijke dienst, die zich richt tot kinderen, jongeren en volwassenen met een handicap en hun netwerk. Om op deze dienst trajectbegeleiding beroep te doen, moet de persoon met een handicap wonen in de provincie Antwerpen.

De trajectbegeleiding is vrijwillig, rechtstreeks toegankelijk, en start steeds op vraag van de persoon met een (vermoeden van) handicap of zijn omgeving.

 
Wat is trajectbegeleiding

Trajectbegeleiding is een vorm van procesbegeleiding.

Een persoon met (een vermoeden van) een handicap en direct betrokkenen worden bijgestaan

• in het verhelderen van hun ondersteuningsbehoeften
• in het samenstellen, coördineren en opvolgen van een ondersteuningsplan dat aansluit bij deze noden en bijdraagt aan hun kwaliteit van leven.

De trajectbegeleiding maakt vraaggestuurde en persoonsgerichte ondersteuning van de persoon met een handicap mogelijk. In dit hele traject staat de dialoog met de persoon met een handicap centraal.

Om bij te dragen aan de kwaliteit van leven van een persoon met een handicap, wil trajectbegeleiding vertrekken van volgende principes:

Empowerment
Empowerend werken bij personen met een handicap betekent: iemand in staat stellen om zelf keuzes te maken en het eigen leven actief in handen te nemen. De persoon met een handicap wordt gesterkt in het activeren van de ‘kracht in zichzelf’, zijn eigen talenten en vaardigheden. Hij wordt ondersteund in het opkomen voor zijn rechten en het maken van keuzes.

Vraaggestuurd werken
Om empowerend te kunnen werken, is het belangrijk dat duidelijk wordt wat de persoon met een handicap zelf wil en nodig heeft. De ondersteuning die geboden wordt, sluit hierbij aan.

Binnen trajectbegeleiding wordt dus heel wat aandacht besteed aan het verduidelijken van de wensen en noden van de cliënt.
 
Volwaardig partnerschap
De persoon met een handicap die een traject start, staat centraal in het hele proces. Zijn wensen en verwachtingen zijn het uitgangspunt. Hij is volwaardig partner in iedere stap die wordt gezet gedurende het traject, en alle overleg dat nodig is voor het opstellen en het uitvoeren van het ondersteuningsplan. Er zullen steeds de nodige inspanningen worden geleverd (vb. op vlak van communicatie) om te garanderen dat de persoon met een handicap actief kan deelnemen aan het proces.

Betrekken en uitbreiden van het sociale netwerk
Het betrekken van het sociale netwerk van de persoon met een handicap is zowel een uitgangspunt als een doel. De persoon met een handicap bepaalt mee wie hij wil betrekken in het traject. Het sociale netwerk kan mee nadenken over zijn wensen en toekomstperspectieven; anderzijds kan ook op het sociale netwerk een beroep worden gedaan om effectieve ondersteuning te bieden. Hoe uitgebreider het sociale netwerk, hoe meer mogelijkheden om voor verschillende ondersteuningsvragen of toekomstwensen op verschillende mensen een beroep te kunnen doen. Een werkelijke, betrokken en vrijwillige band met personen uit het eigen netwerk, kan voor de persoon een grote meerwaarde vormen ten opzichte van georganiseerde of professionele hulpverlening. 

Betrekken van inclusieve ondersteuningsvormen
‘Inclusie’ gaat een stapje verder dan ‘integratie’. Inclusie is geen eenrichtingsverkeer waarbij de persoon met een handicap zich moet aanpassen aan het bestaande maatschappelijke aanbod. Inclusie betekent dat ook het sociale netwerk, diensten, maatschappelijke voorzieningen,… vanuit een visie van gelijkwaardigheid inspanningen doen om de persoon met een handicap te kunnen laten deelnemen en er bij te laten horen.

Doelstellingen

Bij trajectbegeleiding ligt de nadruk op het proces eerder dan op het resultaat. De bedoeling is dat een trajectbegeleider en de cliënt met een handicap en zijn netwerk samen op weg gaan en op zoek gaan naar de wensen en doelen die de persoon met een handicap in zijn leven stelt. Er wordt geconcretiseerd welke ondersteuning de persoon met een handicap nodig heeft, en vervolgens wordt er op zoek gegaan naar mensen, hulpmiddelen of diensten die een antwoord kunnen bieden op de ondersteuningsnoden.

Zoals reeds eerder werd aangehaald, wordt daarbij in de eerste plaats het sociale netwerk van een cliënt aangesproken en versterkt. Zijn er daar niet voldoende mogelijkheden om antwoorden te bieden op alle ondersteuningsnoden, wordt er gekeken naar de reguliere dienstverlening. Bestaande diensten in de maatschappij, waarop iedereen een beroep kan doen (mutualiteiten, dienstverlening via dienstencheques, centra voor algemeen of maatschappelijk welzijnswerk,…) kunnen ook personen met een handicap verder helpen. Indien nodig kan de trajectbegeleider mee de nodige inspanningen leveren om ervoor te zorgen dat diensten hun bestaande aanbod aanpassen aan de ondersteuningsbehoeften van de persoon met een handicap.
In de derde plaats kan indien nodig een beroep gedaan worden op de gespecialiseerde hulpverlening voor personen met een handicap. Ook hier kan de trajectbegeleider mee pleiten voor het verder denken dan de grenzen van het bestaande aanbod.

Het is niet de bedoeling dat een trajectbegeleider zelf een antwoord geeft op de  wensen en ondersteuningsbehoeften van de persoon met een handicap of zijn netwerk. De doelstelling van dit ‘empowerende’ proces is immers dat de persoon met een handicap en zijn netwerk, nà dit afgebakende traject, zelf verder kunnen op de ingeslagen wegen, of weten welke alternatieven er nog allemaal zijn.